Toplantıdasınız ama aklınız annenizin tahlil sonucunda. Yemek yapıyorsunuz, aklınız gelecek ayın kirasında. Yatağa giriyorsunuz, sıra çocuğun okuluna geliyor. Endişe bir yere oturmuyor; günün her köşesine sızıyor.

Endişe saati tam bu sızıntı için düşünülmüş bir teknik. Kulağa biraz tuhaf geliyor: endişelenmek için randevu almak. Ama mantığı oturunca neden bu kadar sık önerildiği anlaşılıyor.

Endişe neden bütün güne yayılıyor?

Endişenin bir alışkanlık tarafı var. Beyin bir şeyi çözmeye çalıştığını sanıyor: "Bunu şimdi düşünürsem hazırlıklı olurum." Ama çoğu endişe çözülebilecek bir soru değil, bir "ya şöyle olursa" zinciri. Zincirin sonu yok, o yüzden düşünce de bitmiyor.

Bir de şu oluyor: endişe her yerde ve her saatte geldiği için zihin onu her şeyle eşleştiriyor. Yatak, iş masası, araba, mutfak. Bir süre sonra bu yerlerin kendisi endişeyi çağırmaya başlıyor. Endişe saati bu eşleşmeyi gevşetmeye çalışıyor.

Teknik adım adım

  • Saati seçin. Her gün aynı saat, 15–20 dakika. Yatmadan hemen önce olmasın; akşamüstü genelde uygun.
  • Yeri seçin. Yatak ya da iş masası dışında bir yer. Bir sandalye, mutfak masası.
  • Gün içinde yakalayın. Endişe gelince tek cümleyle not alın: "Kira yetmezse." Sonra kendinize "bunu saat altıda düşüneceğim" deyin.
  • Dikkati geri getirin. Ne yapıyorsanız ona dönün. Endişe yine gelirse yine not, yine erteleme.
  • Saat gelince oturun. Listeye bakın. Her madde için sorun: bu çözülebilir bir sorun mu, yoksa bir "ya olursa" mı?
  • Süre bitince kalkın. Bitmemiş madde varsa yarına kalıyor.

İlk günler zor geçiyor. Erteleme cümlesi yapay geliyor, endişe ısrar ediyor. Bu normal. Teknik bir alışkanlığı sökmeye çalışıyor ve alışkanlıklar ilk günlerde direnir.

Saat geldiğinde ne yapılıyor?

Burada şaşırtıcı bir şey olabiliyor. Saati gelince listeye bakıyorsunuz ve sabah sizi deli eden maddelerin bir kısmı artık o kadar önemli görünmüyor. Bu tekniğin sessiz faydalarından biri: endişenin ne kadar geçici olduğunu kendi gözünüzle görmek.

Kalan maddeleri ikiye ayırıyoruz. Çözülebilir olanlar için küçük bir adım yazılıyor: "Ev sahibini arayıp ödeme gününü soracağım." Çözülemeyenler için, yani belirsizlikle ilgili olanlar için yapılacak şey farklı. Onları çözmeye çalışmak yerine "bunu bilmiyorum ve şu an bilemem" demeyi denemek. Belirsizliğe katlanmak yaygın kaygıyla çalışmanın merkezinde duruyor.

Sık yapılan hatalar

Endişe saatini bastırma saatine çevirmek. "Gün içinde hiç düşünmeyeceğim" demek tekniğin amacı değil. Düşünce gelecek. Yapılan şey onu kovmak değil, yerini değiştirmek.

Saati yatma saatine koymak. Endişe saati yatağa yakın olursa zihin yatağı yine endişeyle eşleştiriyor. Gece başlayan düşünceler için ayrı bir yazı var: yatınca düşünceler neden başlıyor.

Süreyi uzatmak. "Madem oturdum, iyice düşüneyim" deyip bir saate çıkarmak. Sınır tekniğin bir parçası. Yirmi dakika dolunca kalkmak, endişeye "sana ayrılan yer bu kadar" demek.

İki gün deneyip bırakmak. Erteleme becerisi zamanla güçleniyor. En az iki hafta, her gün aynı saatte denemek gerekiyor.

Kimler için uygun?

Endişesi güne yayılan, "aklım hep bir yerde" diyen herkes deneyebilir. Yaygın kaygıyla çalışırken sık kullanılan bir teknik. Kaygının genel tablosunu anksiyete ve panik atak yazısında, durmayan düşünce zincirini de aşırı düşünme yazısında anlattım.

Endişe uykuyu, iştahı ve işi ciddi biçimde etkiliyorsa ya da bedende sürekli bir gerginlik varsa, tek başına teknikle yetinmeyip bir uzmanla konuşmak iyi olur. Görüşmelerde bu tekniği kişinin kendi gününe göre birlikte kuruyoruz.

Bugün akşam için bir saat seçin. Yarın gün içinde ilk endişe geldiğinde tek cümleyle yazın ve o saate erteleyin. Bakalım ne olacak.

Sık Sorulan Sorular

Endişe saati tekniği nedir?

Gün içinde gelen endişeleri o an düşünmek yerine not alıp her gün aynı saatte 15–20 dakika boyunca ele almaya dayanan bir Bilişsel Davranışçı Terapi tekniği. Endişeye ayrılan zamanı ve alanı daraltmayı hedefliyor.

Endişe saati ne kadar sürmeli?

Genelde 15–20 dakika öneriliyor. Süre dolunca bitmemiş maddeler ertesi güne bırakılıyor; sınır tekniğin bir parçası.

Endişe saati gece yapılır mı?

Önerilmiyor. Yatma saatine yakın yapılırsa zihin yatağı yine endişeyle eşleştirebiliyor. Akşamüstü ve yatak dışında bir yer genelde daha uygun.

Endişe saati işe yarıyor mu?

Erteleme tekniği Borkovec ve arkadaşlarının 1983'teki çalışmasından beri araştırılıyor ve endişe süresini azaltabildiği görülmüş. Etkisi kişiden kişiye değişiyor; en az iki hafta düzenli denemek gerekiyor.

Bu sayfa neye dayanıyor

Buradaki çerçeve Borkovec ve arkadaşlarının 1983'te yayımladığı endişe erteleme (uyaran kontrolü) çalışmasına ve yaygın kaygının Bilişsel Davranışçı Terapi modelindeki belirsizliğe tahammülsüzlük kavramına dayanıyor. Yazar DATEM'de sosyal ve yaygın kaygı üzerine ileri düzey BDT eğitimi aldı.

Acil bir durumda 112 aranabilir.

Yazan: Turgay Köpür, Psikolojik Danışman (BAİBÜ PDR, 2022). Son gözden geçirme: 2 Kasım 2026.