Market kasasında sıra bekliyorsun. Kalbin birden hızlanıyor, avuçların ıslanıyor, başın dönmeye başlıyor. Aklından tek bir cümle geçiyor: "Burada bayılırsam?" Sepeti bırakıp dışarı çıkıyorsun. Birkaç dakika sonra beden sakinleşiyor ama o markete bir daha gitmek istemiyorsun.

Panik bozukluk çoğu zaman böyle bir anla başlıyor; asıl yük ise sonra gelen "yine olacak mı?" beklentisi. Agorafobi, bu beklentinin hayatı adım adım daraltmasının adı. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) çerçevesinde bu döngüyle psikoeğitim, felaket yorumlarıyla çalışma, maruz bırakma ve güvenlik davranışlarını azaltma üzerinden çalışılıyor. Online görüşmede maruz bırakma basamakları evin içinden başlayıp kapıya, sokağa doğru kuruluyor.

Peki birkaç dakikalık bir atak nasıl oluyor da insana bütün haftasını yeniden planlatıyor?

Panik döngüsü nasıl kuruluyor?

Panik atak, bedenin alarm sisteminin gerçek bir tehlike yokken tam güçle çalışması. David M. Clark'ın 1986'da yayımladığı bilişsel modele göre belirleyici olan, beden duyumlarının felaket gibi yorumlanması; yani sıradan bir duyumu yakın bir tehlikenin işareti sanmak.

Beden duyumu → felaket yorumu → korku → daha çok duyum → yorum kesinleşiyor

Çarpıntı fark ediliyor, "kalp krizi geçiriyorum" yorumu geliyor. Korku kalbi daha da hızlandırıyor ve hızlanan kalp ilk yorumu doğruluyor gibi görünüyor. Baş dönmesi "bayılacağım", gerçek dışılık hissi "aklımı kaybediyorum" diye okunduğunda aynı çember dönüyor. Atak bittikten sonra da beden sürekli taranıyor: merdivende hızlanan kalp, kahveden sonra gelen titreme artık "başlıyor mu?" sorusunun konusu.

Döngü yalnızca bedende kalsaydı panik birkaç kötü dakikadan ibaret olurdu. Onu hayatı daraltan bir meseleye çeviren ne?

Agorafobi neden genişliyor?

Agorafobi, atak ya da benzeri belirtiler başladığında kaçmanın zor olacağı ya da yardım bulunamayacağı düşünülen yerlerden ve durumlardan uzak durmak. Toplu taşıma, köprü, mağaza, kuyruk, kalabalık ve evden tek başına çıkmak sık görülen örnekler. Genişleme sessiz ilerliyor: önce atağın yaşandığı market bırakılıyor, sonra ona benzeyen yerler, sonra yalnız gidilen her yer. Bir süre sonra "yanımda biri olmadan çıkamam" cümlesi kuruluyor ve güvenli bölge her kaçınmayla biraz daha küçülüyor.

Dışarı çıkıldığında da çoğu zaman güvenlik davranışlarıyla çıkılıyor. Güvenlik davranışı, felaketi önlediğine inanılan küçük önlemler demek: çantada su ya da ilaç taşımak, çıkışa yakın oturmak, nabız yoklamak, yürürken telefonda biriyle konuşmak. Her biri aynı cümleyi besliyor: "Bir şey olmadı, çünkü suyum yanımdaydı." Böylece felaket hiç sınanmıyor ve korku yerinde duruyor. Nefesi yavaşlatmak bile "düzeltmezsem bayılırım" inancıyla yapıldığında bir güvenlik davranışına dönüşebiliyor.

Kaçınma kaygıyı o an düşürüyor; uzun vadede ise korkunun sınanmasını engelleyip onu büyütüyor.

Döngüyü ayakta tutan buysa, çalışma tam olarak neyi değiştiriyor?

BDT çerçevesinde panikle nasıl çalışılıyor?

BDT, düşünce, beden duyumu ve davranış arasındaki döngüyle çalışan yapılandırılmış bir yaklaşım. Panikte bütün bileşenler aynı yere bakıyor: korkulan sonucu tahminle değil, deneyimle sınamak.

Psikoeğitim

Psikoeğitim, yaşanan şeyin mekanizmasını öğrenmek demek. Çarpıntının ve nefes daralmasının alarm sisteminin hangi parçası olduğu konuşuluyor, panik döngüsü kişinin kendi atağı üzerinden kâğıda çiziliyor.

Felaket yorumlarıyla çalışmak

Atağın merkezindeki cümle yakalanıyor ("kalbim duracak", "bayılacağım") ve o an ona yüzde kaç inanıldığı yazılıyor. Sonra cümle bir hipotez gibi ele alınıyor: Bugüne kadar kaç atak yaşandı, kaçında bayılma oldu? Amaç düşünceyi zorla olumluya çevirmek değil, ilk yorumun tek olasılık olup olmadığına bakmak.

İnteroseptif maruz bırakma

İnteroseptif maruz bırakma, korkulan beden duyumlarını kontrollü biçimde ve bilerek uyandırmak: sandalyede dönerek baş dönmesi, yerinde koşarak çarpıntı, ince bir pipetten soluyarak nefes darlığı. Duyum geldiğinde ne olduğu izleniyor. Bu çalışmalar önce sağlık durumu konuşularak, gerekiyorsa hekim onayıyla planlanıyor.

Basamaklar ve güvenlik davranışlarını bırakmak

Kaçınılan yerler, 0'dan 100'e verilen bir kaygı puanıyla sıraya diziliyor ve çalışma en düşük basamaktan başlıyor. Her denemeden önce tahmin yazılıyor ("Bakkala kadar yalnız yürürsem bayılırım, yüzde 70"), sonra gerçekte olan. Güvenlik davranışları da bu basamaklarda tek tek bırakılıyor, çünkü yanında su şişesiyle yapılan bir yürüyüş korkuyu sınamıyor. Güncel yaklaşımda ölçü yalnızca kaygının düşmesi değil, korkulan sonucun gerçekleşip gerçekleşmediğinin görülmesi.

Hangi adımın ne zaman atılacağına birlikte karar veriliyor. Bunu baştan söylüyorum: kaçınılan şeye adım atmadan bu çalışma yürümüyor ve işin asıl yükü görüşmeler arasındaki günlerde.

Peki evden çıkmanın başlı başına zor olduğu bir tabloda bu basamaklar online görüşmeden nasıl kuruluyor?

Online çalışmanın agorafobideki yeri

Agorafobide ilk engel çoğu zaman ilk görüşmenin kendisi: yabancı bir binaya gitmek, yolda atak gelirse ne olacağını düşünmek. Görüşmeler Google Meet üzerinden yapıldığı için ilk adım evden atılabiliyor.

Bunun öbür yüzü de var: ev zaten güvenli bölge ve görüşme de evden yapılınca kaçınma rahatsız edilmeden sürebilir. Bu yüzden basamaklar baştan dışarıya doğru kuruluyor ve gerçek hayatta atılıyor:

Evde duyumla çalışmak → kapıyı açıp eşikte durmak → apartmanın önü → sokağın köşesi → bakkal → tek durak toplu taşıma

İlk basamaklardan bazıları görüşme sırasında, ekran açıkken denenebiliyor. Sonrakiler görüşmeler arasında ve tek başına yürüyor, çünkü danışmanın sesi de zamanla bir güvence işaretine dönüşebiliyor. Ofiste kurulan bir planın eve taşınması gerekir; burada plan, uygulanacağı yerin tam içinde kuruluyor. Bolu'dan yazıyorsan Bolu'da panik atak için destek sayfasına da bakabilirsin.

Ama bütün bunlardan önce sorulacak bir şey var: belirtilerin bedensel bir nedeni dışlandı mı?

Ne zaman önce hekime gitmek gerekiyor?

İlk atakta, göğüs ağrısı ya da baskı varsa, belirtiler alışılmıştan farklı seyrediyorsa ya da yeni bir bedensel belirti çıktıysa sıra önce hekimde. Çarpıntı ve nefes darlığı kalp ve solunum kaynaklı durumlarla, titreme tiroid sorunlarıyla ya da ilaç yan etkileriyle örtüşebiliyor. Bedensel neden dışlandıktan sonra da ataklar sıklaşıyor, uykuyu ve işi etkiliyorsa bir hekim ya da ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek gerekiyor. İlaç değerlendirmesi psikiyatri hekiminin alanında; örüntü çalışması danışmanlıkta yürüyor ve birçok kişide ikisi birlikte gidiyor.

Sıranın nasıl işlediğini panik atak için kime gidilir yazısında anlattım. Atağın ilk dakikaları için panik atak geldiğinde ne yapmalı, anksiyete ile paniğin farkı için anksiyete ve panik atak yazısına bakabilirsin.

Peki bu çerçeveyle ben nasıl çalışıyorum?

Panik ve agorafobiyle nasıl çalışıyorum

Psikolojik danışman olarak panik bozukluk ve agorafobiyle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) çerçevesinde, online görüşmelerle çalışıyorum. DATEM'de Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu'nun ileri düzey BDT eğitimlerini aldım; bunlardan biri doğrudan panik bozukluk ve agorafobi üzerineydi (Mart 2025). Belgeler Hakkımda sayfasında.

İlk görüşmede atağın haritası çıkarılıyor: nerede başlıyor, ilk duyum ne, akla gelen ilk cümle hangisi, ne yapınca bitiyor. Ardından kaçınılan yerlerin ve güvenlik davranışlarının listesi geliyor. Görüşmeler 45 dakika sürüyor. Aradaki günlerde kısa kayıtlar tutuluyor, çünkü atak geçince ayrıntılar siliniyor ve boşluğu en kötü tahmin dolduruyor. Aşağıdaki Panik Anı Kayıt Defteri bu kayıt için hazırlandı.

Sık Sorulan Sorular

Panik bozukluk ile agorafobi aynı şey mi?

Aynı değil ama sık birlikte görülüyor. Panik bozuklukta merkezde beklenmedik ataklar ve "yine olacak mı?" korkusu var. Agorafobide ise atak ya da benzeri belirtiler başlarsa kaçmanın zor olacağı düşünülen yerlerden ve durumlardan kaçınma öne çıkıyor. Hangisinin ağır bastığı kişiye özel değerlendirmeyle konuşuluyor.

Evden çıkmakta zorlanıyorum; online görüşme nasıl işliyor?

Görüşmeler Google Meet üzerinden yapılıyor; ilk adım için evden çıkmak gerekmiyor. Maruz bırakma basamakları ise evin içinden kapıya, sokağa ve daha uzağa doğru gerçek hayatta kuruluyor: görüşmede plan yapılıyor, aradaki günlerde uygulanıyor.

Maruz bırakma, korktuğum yere zorla gitmek mi demek?

Hayır. Basamaklar en düşük kaygı verenden başlayarak birlikte kuruluyor ve hangi adımın ne zaman atılacağına birlikte karar veriliyor. Her denemeden önce tahmin, sonra gerçekte olan yazılıyor; amaç korkulan sonucu deneyimle sınamak.

Panik bozukluk için psikolog mu, psikolojik danışman mı?

İlk atakta ya da yeni bir bedensel belirtide sıra önce hekimde. Bedensel neden dışlandıktan sonra ataklar ve kaçınma üzerinde psikologla da psikolojik danışmanla da çalışılabiliyor; belirleyici olan, uzmanın panik bozuklukla hangi yöntemle çalıştığı. Ben BAİBÜ PDR 2022 mezunu bir psikolojik danışmanım ve panik bozukluk ile agorafobiyle BDT çerçevesinde, online çalışıyorum. Unvanların eğitim farkını Psikolog mu, psikolojik danışman mı? yazısında anlattım.

Ön görüşme ücretli mi?

Hayır. Ön görüşme ücretsiz, yaklaşık 15 dakika sürüyor ve bağlayıcı değil. Tanışmak ve çalışma biçiminin sana uyup uymadığına birlikte bakmak için yapılıyor.

İlk adım

Ücretsiz, yaklaşık on beş dakikalık bir ön görüşmeyle başlıyoruz; bağlayıcılığı yok. Görüşmeler Türkiye'nin her yerinden, Google Meet üzerinden yapılıyor. İletişim sayfasından ön görüşme talebi oluşturabilirsin.

Bu sayfa neye dayanıyor

Buradaki çerçeve, panik bozukluk ve agorafobide Bilişsel Davranışçı Terapi alanyazınının temel kaynaklarına dayanıyor:

  • Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461–470. Panik döngüsünün bilişsel modeli.
  • Barlow, D. H., Craske, M. G., Cerny, J. A. ve Klosko, J. S. (1989). Behavioral treatment of panic disorder. Behavior Therapy, 20, 261–282. İnteroseptif maruz bırakma.
  • Salkovskis, P. M., Clark, D. M., Hackmann, A., Wells, A. ve Gelder, M. G. (1999). An experimental investigation of the role of safety-seeking behaviours in the maintenance of panic disorder with agoraphobia. Behaviour Research and Therapy, 37, 559–574. Güvenlik davranışlarının rolü.
  • Craske, M. G., Treanor, M., Conway, C. C., Zbozinek, T. ve Vervliet, B. (2014). Maximizing exposure therapy: An inhibitory learning approach. Behaviour Research and Therapy, 58, 10–23. Maruz bırakmada beklentinin sınanması.
  • Bouchard, S. ve ark. (2004). Delivering cognitive-behavior therapy for panic disorder with agoraphobia in videoconference. Telemedicine Journal and e-Health, 10(1), 13–25. BDT'nin video görüşmeyle yürütülmesi.
  • NICE CG113 (2011, son güncelleme 2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. İngiltere'nin ulusal sağlık rehberi; panik bozuklukta BDT'yi önerilen yaklaşımlar arasında sayıyor.

Kaynaklar genel çerçeveyi veriyor; kişiye özel değerlendirme görüşmede yapılıyor. Acil bir durumda 112 aranabilir.

Yazan: Turgay Köpür, Psikolojik Danışman (BAİBÜ PDR, 2022). Son gözden geçirme: 4 Ekim 2026.