Bu sayfa ağırlıklı olarak velilere yazıldı. Ergenlik döneminde destek arayışı çoğu zaman ebeveynden başlıyor ve ilk sorular da genelde aynı: nasıl işliyor, çocuğum konuşmak istemezse ne oluyor, anlattıkları bana aktarılacak mı.
Önce uygunluk değerlendirmesi
Her başvuru kabul edilmiyor ve bu bilerek böyle. Ergenlik döneminde bazı tablolar klinik değerlendirme gerektiriyor; bazıları da okul ve aile sistemiyle birlikte yürütülmesi gereken bir çalışma istiyor.
İlk görüşmede bakılan şey şu: bu, üzerinde konuşarak çalışılabilecek bir zorlanma mı, yoksa sıra önce başka bir yerde mi. Sıra başka bir yerdeyse bunu açıkça söylüyorum ve yönlendiriyorum.
Veli onayı nasıl işliyor
On sekiz yaşından küçük biriyle çalışmak veli onayı gerektiriyor. Süreç şöyle yürüyor:
- İlk iletişim veliyle kuruluyor; on beş dakikalık ücretsiz ön görüşme veliyle yapılıyor
- Çalışmanın kapsamı, sınırları ve gizliliğin nasıl işlediği bu görüşmede yazılı olarak paylaşılıyor
- Onay alındıktan sonra ergenle tanışma görüşmesi yapılıyor
- Ergenin kendi rızası da aranıyor — zorla getirilen bir görüşmede yapılabilecek iş sınırlı
Gizlilik sınırı nerede
Velilerin en çok sorduğu soru bu ve cevabı baştan net olmak zorunda, sonradan değil.
Görüşmelerde konuşulanların içeriği veliyle paylaşılmıyor. Paylaşılan şey sürecin genel gidişatı: çalışılan konu başlıkları, devam durumu, gerekiyorsa ailenin nasıl destek olabileceği. Bu ayrım olmadan ergen tarafında güven kurulmuyor ve güven kurulmayan bir görüşmede iş yapılmıyor.
İstisnası var: ergenin ya da bir başkasının güvenliğini ilgilendiren bir durum söz konusuysa veli bilgilendiriliyor. Bu istisna ilk görüşmede hem veliye hem ergene açıkça söyleniyor.
Hangi konularda çalışılıyor
- Sınav ve performans kaygısı — Bolu'da özellikle lise son ve üniversite hazırlık döneminde sık
- Sosyal kaygı ve akran ilişkileri
- Öfke ve duygu düzenleme zorlukları
- Erteleme ve motivasyon kaybı
- Aile içi iletişimde tıkanan noktalar
Bolu'da online çalışmanın karşılığı
Ergenlerde online biçimin beklenmedik bir avantajı var: kendi odasından, kendi ekranından katılmak çoğu ergen için bir bekleme odasında oturmaktan daha az zorlayıcı. Görüşmenin "bir yere götürülmek" hissi vermemesi katılımı kolaylaştırıyor.
İlçelerden ulaşım da bu yaş grubunda ayrı bir engel — Gerede, Mengen ya da Mudurnu'dan haftalık bir programı sürdürmek okul saatleriyle birlikte pratik olmuyor.
Görüşmeler Google Meet üzerinden, 45 dakikalık oturumlar hâlinde yapılıyor. Ergenin görüşme sırasında yalnız kalabileceği bir oda gerekiyor; bu, sürecin işlemesi için pratik ama gerçek bir koşul.
Bolu'da çocuğu için psikolog arayan velilerin aklına bazen "okul psikoloğu" gelebiliyor. Okullarda bu görevi yürüten rehber öğretmenler PDR mezunu psikolojik danışmanlardır; çocuk ve ergenle çalışmak bu eğitimin temel alanlarından. Ben de PDR'yi 2022'de BAİBÜ'de bitirdim ve Bolu'da yaşıyorum. İki unvanın eğitim farkını ayrı bir yazıda ayrıntılı anlattım; ilk ön görüşme veliyle, yaklaşık 15 dakika ve ücretsiz.
Velinin rolü
Ergenle çalışırken veli süreçten çıkmıyor, yeri değişiyor: gizliliğin sınırları en baştan üçümüzün de bildiği biçimde konuluyor ve veli görüşmeleri belirli aralıklarla yapılıyor. Ergenin bunu bilmesi, konuşmayı kolaylaştıran şeylerin başında geliyor.
Veli olarak siz ne yapabilirsiniz
Ergenlik döneminde en sık tıkanan yer iletişimin biçimi oluyor. Birkaç pratik nokta:
- Soru sormak yerine gözlem paylaşmak — "neyin var" yerine "birkaç haftadır daha az konuşuyorsun, fark ettim"
- Çözüm önermeden önce anladığınızı göstermek; ergenlerde erken çözüm önerisi konuşmayı kapatıyor
- Kapıyı açık bırakmak — "konuşmak istersen buradayım" cümlesi, cevap gelmese bile işe yarıyor
- Kendi kaygınızı çocuğa taşımamak; bu, çoğu ailede fark edilmeden oluyor
Bunlar bir yöntem listesi değil, sık rastlanan tıkanma noktaları. Her ergende aynı biçimde işlemiyor.
Ne zaman beklemeyelim
Bazı işaretlerde beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekiyor: okula gitmenin tümüyle durması, uyku ve iştahta belirgin bozulma, ani ve açıklanamayan davranış değişiklikleri, ya da güvenliği ilgilendiren herhangi bir işaret. Bu tablolarda sıranın başı tıbbi değerlendirmede.
İlk görüşmede ne konuşuluyor
İlk görüşme veliyle yapılıyor: ne zaman başladı, evde ve okulda nasıl görünüyor, daha önce ne denendi. Ergenle görüşme ondan sonra ve ergenin kendi rızasıyla başlıyor — bu sıralama önemli, çünkü zorla getirilen bir ergenle kurulan ilk beş dakika bütün süreci belirliyor.
Ergenle çalışırken gizlilik ve veliyle paylaşımın sınırları en baştan açıkça konuşuluyor. Ergenin bunu bilmesi, konuşmayı kolaylaştıran şeylerin başında geliyor.
İlk adım
Veliyle on beş dakikalık ücretsiz bir ön görüşme yapıyoruz. Uygunluk, kapsam ve gizlilik sınırı burada konuşuluyor. Bağlayıcılığı yok.
Bu sayfa neye dayanıyor
Buradaki çerçeve, bilişsel-davranışçı terapi ve şema terapi alanyazınının yaygın olarak paylaşılan uygulama ilkelerine dayanıyor. Kaygı ve panikte kaçınmanın döngüyü sürdürdüğü, depresyonda etkinlik düzeyinin duygudurumla karşılıklı çalıştığı ve uykuda çabanın uyanıklık ürettiği yönündeki yaklaşımlar bu alanyazının bilinen başlıkları.
Acil bir durumda 112 aranabilir.
Yazan: Turgay Köpür, Psikolojik Danışman (BAİBÜ PDR, 2022). Son gözden geçirme: 4 Ekim 2026.