Tükenmişlik için destek arayan kişilerin çoğu, aramayı yapana kadar aylarca "biraz dinlensem geçer" demiş oluyor. Sonra bir tatil geliyor, dinleniliyor — ve dönüşün ikinci günü aynı ağırlık geri geliyor.

Bu tekrar eden deneyim, aslında ayrımın kendisini gösteriyor.

Yorgunluk mu, tükenmişlik mi

İkisi aynı şey değil ve karıştırıldığında yanlış çözüm deneniyor.

  • Yorgunluk dinlenmeyle geçiyor. Uykunu alıyorsun, hafta sonu boşluk buluyorsun ve pil doluyor.
  • Tükenmişlik dinlenmeyle geçmiyor. Uyuyorsun ama dinlenmiş uyanmıyorsun. İş hâlâ yapılıyor, ama içindeki anlam çekilmiş gibi.
  • Tükenmişliğe genelde üçüncü bir şey eşlik ediyor: mesafe. Eskiden önemsediğin işe, kişilere veya sonuca karşı bir kayıtsızlık.

Bir ayrım daha var ve atlanıyor: tükenmişliğin bazı belirtileri depresyonla örtüşüyor. İkisi farklı şeyler ve ayrımı yazı değil, değerlendirme yapıyor.

Bolu'da hangi tablolarla geliniyor

Çalışan yetişkinlerde tekrar eden birkaç örüntü var:

  • Sabah uyanınca günü düşünmek bile yorucu geliyor
  • İşten çıkıldığında da iş bitmiyor — zihin akşam boyunca orada kalıyor
  • Hata yapma korkusu, işi bitirme hızını yavaşlatıyor
  • "Hayır" denmediği için biriken iş, artık sahibi belli olmayan bir yığın hâline gelmiş
  • Bedende karşılığı çıkmış: uyku bozulmuş, mide veya baş ağrısı düzenli hâle gelmiş

Son maddede sıra önemli: bedensel belirtiler için önce tıbbi değerlendirme gerekiyor. Bu, psikolojik desteği erteleyen bir adım değil, sırayı doğru kuran bir adım.

Görüşmelerde ne yapılıyor

Bilişsel-davranışçı çerçevede tükenmişlik genelde üç koldan ele alınıyor:

  • Yükün haritası. Neyin gerçekten işe ait olduğu, neyin sonradan üstlenildiği ayrılıyor. Çoğu kişi kendi iş tanımının dışına ne kadar taşmış olduğunu ilk kez burada görüyor.
  • Standart. "Yeterince iyi" ile "kusursuz" arasındaki mesafe, harcanan enerjinin büyük kısmını yiyor olabiliyor.
  • Sınır. Hayır diyememek bir karakter özelliği değil, öğrenilmiş bir hareket — ve üzerinde çalışılabiliyor. Suçluluk hissi bu çalışmanın parçası, engeli değil.

İş kararı danışanın kendisine ait; burada yapılan iş, o kararı yorgunluğun değil senin vermeni mümkün kılmak.

Tükenmişliğin üç yüzü

Tükenmişlik tek bir his değil; alan yazında genelde üç boyutta ele alınıyor ve hangisinin baskın olduğu çalışmanın yönünü değiştiriyor:

  • Bitkinlik. Enerjinin çekilmesi. En çok fark edilen ve en çok "dinlenmeyle geçer" sanılan boyut.
  • Mesafe. İşe, kişilere veya sonuca karşı kayıtsızlaşma. Bazen alaycılık, bazen "nasıl olsa değişmez" biçiminde çıkıyor. Kişinin kendisine ters gelen bu tutum, aslında bir korunma hareketi.
  • Yetersizlik hissi. Ne yaparsa yapsın yeterli olmadığı düşüncesi. Bu boyut baskınsa iş yükünü azaltmak tek başına yetmiyor, çünkü sorun yükte değil kişinin kendisiyle kurduğu ölçüde.

Üçü aynı anda ve aynı şiddette olmuyor. Hangisinin önde olduğunu görmek, boşa giden çabayı azaltıyor.

Dinlenmek ile toparlanmak aynı şey değil

Dinlenmek yükün durması. Toparlanmak ise tükenmişliği üreten koşulun değişmesi. Tatil dinlenmeyi sağlıyor, toparlanmayı sağlamıyor — dönüşün ikinci günü aynı ağırlığın geri gelmesinin sebebi bu.

Pratikte toparlanma genelde şu üçünden en az birini gerektiriyor: yükün gerçekten azalması, işin anlamıyla bağın yeniden kurulması, ya da kişinin kendinden beklediği standardın gözden geçirilmesi. Hangisinin mümkün olduğu kişiye ve koşullara göre değişiyor.

İşe yaramayan ama sık denenen üç şey

  • Daha çok çalışarak kapatmaya çalışmak. Biriken işi mesai dışına yayarak eritmek kısa vadede rahatlatıyor, orta vadede toparlanma için gereken boşluğu da yok ediyor.
  • Tek çözüm olarak tatil beklemek. Sürekli ertelenen bir ödül, aradaki bütün haftaların katlanılması gereken bir şeye dönüşmesine yol açıyor.
  • Belirtiyi kişilik saymak. "Ben zaten böyleyim" cümlesi, üzerinde çalışılabilecek bir durumu değiştirilemez bir özellik gibi gösteriyor.

Bolu'da online çalışmanın karşılığı

Tükenmişlikte en büyük pratik engel zaman oluyor. Yol, park, bekleme odası — hepsi zaten dolu bir güne eklenen yeni bir yük. Görüşmeleri online yürütüyorum; Google Meet üzerinden, 45 dakikalık seanslar hâlinde. Öğle arasında ya da mesai sonrası, ek yolculuk olmadan yapılabiliyor.

Bolu'da bir başka pratik nokta kış koşulları. Süreklilik isteyen bir çalışmada kaçırılan seans gerçek bir kayıp; online biçim bu riski taşımıyor.

Tükenmişlikte bir psikolog aramak bazen ancak iş bittikten sonraki kısa bir boşlukta mümkün olabiliyor. O boşlukta bakılacak şey belli: karşınızdaki uzmanın hangi eğitimden geldiği ve iş stresiyle nasıl çalıştığı. Bolu'da yaşayan bir psikolojik danışmanım; görüşmeleri Google Meet üzerinden, mesai düzenine uyacak saatlerde yürütüyorum. İki mesleğin eğitim yollarını karşılaştırdığım yazı bu ilk seçimi kolaylaştırabilir.

İlk adım

Ücretsiz on beş dakikalık bir ön görüşmeyle başlıyoruz. Tanışma ve uygunluk görüşmesi; bağlayıcılığı yok.