Bu soru genelde şu noktada soruluyor: bir süredir devam eden bir ağırlık var, çevredekiler "kendini toparla" diyor, kişi de bunun ne kadarının geçici bir dönem, ne kadarının destek gerektiren bir durum olduğunu bilmiyor.

Doğru cevap tek bir isim değil, bir sıra. Aşağıdaki üç adım o sırayı kuruyor.

1 · Önce tıbbi değerlendirme gerektiren durumlar

Bazı durumlarda sıranın başı hekimde. Bunlar tartışmalı değil, oldukça net:

  • Uyku ve iştah belirgin biçimde bozulmuşsa — uykuya dalamama, çok erken uyanma, kilo değişimi
  • Günlük işleyiş ciddi biçimde zorlaşmışsa — işe gidememe, temel bakımın aksaması
  • Belirtiler bedensel bir tabloyla birlikte gidiyorsa — tiroid, kansızlık, vitamin eksikliği ve bazı ilaçların yan etkileri benzer bir tablo üretebiliyor
  • Daha önce bir tanı konmuşsa ya da ilaç kullanılıyorsa

Bunlardan biri varsa hekim değerlendirmesi psikolojik desteği erteleyen bir adım değil; sırayı doğru kuran bir adım. Bedensel bir neden atlanmışsa üzerine ne konulursa konulsun eksik kalıyor.

2 · Danışmanlık çalışmasının işe yaradığı yer

Depresyonun ayırt edici tarafı, kendini besleyen bir döngü kurması. Enerji düşüyor, yapılan şeyler azalıyor, azalınca hayattan gelen doyum da azalıyor, doyum azalınca enerji daha da düşüyor. Halka kapanıyor.

Bilişsel-davranışçı çerçevede bu halkaya iki yerden giriliyor:

  • Davranış tarafı — küçük ve ölçülebilir işlerle günün yapısını geri kurmak. "Motive olunca yaparım" sırası çoğu zaman tersine işliyor: yapmak, motivasyondan önce geliyor.
  • Düşünce tarafı — "zaten beceremem", "kimseye faydam yok" gibi cümlelerin ne zaman devreye girdiğini görünür yapmak ve kanıtlarıyla birlikte ele almak.

Burada bir sonuç sözü yok. Herkes aynı hızda ilerlemiyor ve bazı durumlarda farklı bir desteğe yönlendirmek gerekebiliyor.

3 · İkisi birlikte yürüdüğünde

En sık karşılaşılan yanlış inanış, ikisi arasında seçim yapılması gerektiği. Oysa ilaç ve danışmanlık çalışması birbirini dışlamıyor; birçok durumda birlikte yürüyor. İlaç kararı hekimin alanında kalıyor, örüntü üzerinde çalışmak danışmanlıkta yürüyor.

"İlaç başlarsam bağımlı olur muyum" ya da "ilaç kişiliğimi değiştirir mi" gibi sorular sık soruluyor ve bunların muhatabı ben değilim — bu soruları reçeteyi yazan hekime sormak gerekiyor.

Ne kadar sürer sorusu

Önceden bir sayı vermek doğru olmaz. Süre kişiye, zorlanmanın ne kadar süredir devam ettiğine ve hayatın o dönemki koşullarına göre değişiyor. Ön görüşmede birlikte bir plan kuruluyor ve bu plan yol boyunca gözden geçiriliyor.

Bolu'da ve Türkiye'nin her yerinden

Görüşmeleri online yürütüyorum. Depresyon belirtilerinde bunun pratik bir karşılığı var: evden çıkmanın kendisi zorlaştığı dönemlerde, görüşmeye gitmek için harcanan enerji süreklilik önünde gerçek bir engele dönüşebiliyor. Online biçim o engeli kaldırıyor.

Çevrenin "kendini toparla" demesi neden işe yaramıyor

Depresyonda azalan şey istek değil, harekete geçme kapasitesi. Dışarıdan bakınca ikisi aynı görünüyor ve bu yüzden en sık verilen tavsiye — "biraz kendini zorla" — çoğu zaman kişiyi bir kat daha yetersiz hissettiriyor.

Davranışsal aktivasyon dediğimiz çalışma tam olarak bu yanlış anlamayı düzeltiyor: hedef motive olmak değil, motivasyonu beklemeden yapılabilecek kadar küçük bir iş bulmak. Küçüklük burada bir taviz değil, yöntemin kendisi.

Kayıt tutmanın işlevi

Depresyonda hafıza taraflı çalışıyor: kötü geçen günler hatırlanıyor, iyi geçenler hatırlanmıyor. Bu yüzden kişi kendi gidişatını olduğundan kötü tahmin ediyor. Basit bir günlük kayıt — ne yapıldı, sonrasında ne hissedildi — tahminin yerine veri koyuyor.

Kayıt bir şeyi düzeltmiyor; görünür yapıyor. Görünmeyen bir örüntünün üzerine gidilmiyor.

İlk görüşmede ne konuşuluyor

Tabloyu birlikte açıyoruz: ne zaman başladı, gün içinde nerede daha ağır, uyku ve iştah nasıl gidiyor, hangi işler yapılabiliyor hangileri duruyor. Bu, bir form doldurmaktan çok bir haritayı birlikte çizmeye benziyor — çünkü depresyonda kişinin kendi gidişatına dair tahmini genelde gerçeğinden kötü oluyor.

Sonrasında yön belli oluyor: bazı tablolarda önce tıbbi değerlendirme sırası geliyor, bazılarında doğrudan davranışsal aktivasyonla çalışmaya başlanabiliyor, çoğu zaman ikisi birlikte yürüyor.

İlk adım

Ücretsiz on beş dakikalık ön görüşmeyle başlıyoruz. Tanışma ve uygunluk görüşmesi; bağlayıcılığı yok. Sıranın hekimde olduğunu düşünürsem bunu o görüşmede açıkça söylüyorum.

Bu sayfa neye dayanıyor

Buradaki çerçeve, bilişsel-davranışçı terapi ve şema terapi alanyazınının yaygın olarak paylaşılan uygulama ilkelerine dayanıyor. Kaygı ve panikte kaçınmanın döngüyü sürdürdüğü, depresyonda etkinlik düzeyinin duygudurumla karşılıklı çalıştığı ve uykuda çabanın uyanıklık ürettiği yönündeki yaklaşımlar bu alanyazının bilinen başlıkları.

Acil bir durumda 112, sağlık kuruluşuna yönlendirme için 182 aranabilir.

Yazan: Turgay Köpür, Psikolojik Danışman (BAİBÜ PDR, 2022). Son gözden geçirme: 8 Eylül 2026.