Yetersizlik hissi, dışarıdan bakınca en zor anlaşılan zorlanmalardan biri. Çünkü çoğu zaman görünür bir başarısızlıkla birlikte gelmiyor — tam tersine, işini iyi yapan, çevresinde takdir gören ve yine de "yeterli değilim" cümlesini taşıyan kişilerde sık görülüyor.

Bu, çelişki değil. İkisi farklı katmanlarda çalışıyor.

Neden başarıyla kapanmıyor

En çok denenen çözüm daha çok çalışmak: bir sınavı daha geçmek, bir işi daha bitirmek, bir onayı daha almak. Ve genellikle işe yarıyor — ama kısa süreliğine.

Sebebi şu: yetersizlik hissi bir performans değerlendirmesi değil, bir temel inanç. Performans o inancı geçici olarak susturuyor, değiştirmiyor. Bu yüzden her başarıdan sonra eşik biraz daha yükseliyor ve rahatlama süresi biraz daha kısalıyor.

Nereden geliyor

Bu tür temel inançlar genellikle erken dönemde, tek bir olaydan değil tekrar eden bir örüntüden kuruluyor. Koşullu onay — sevginin performansa bağlı verildiği bir ortam — sık rastlanan örüntülerden biri. Sürekli kıyaslama, aşırı eleştirel bir üslup ya da duygusal ihmal de benzer bir sonuç üretebiliyor.

Burada bir not gerekiyor: kökeni anlamak bir suçlu bulma çalışması değil. Amaç, o cümlenin nereden öğrenildiğini görmek — çünkü öğrenilmiş bir şey üzerinde çalışılabiliyor.

Nasıl çalışıyoruz

Şema odaklı ve bilişsel-davranışçı çerçevede iş üç koldan yürüyor:

  • Tetiklenme anlarını yakalamak — hissin hangi durumlarda devreye girdiğini kayıt altına almak. Genelde belirli bir örüntü çıkıyor: değerlendirilme, kıyaslanma, bir şeyi ilk kez yapma.
  • İçsel eleştirmenin sesini ayırmak — "ben yetersizim" cümlesinin bir gözlem değil, bir yorum olduğunu görünür yapmak. Bu ikisi zihinde aynı yerden geliyor gibi duruyor ama değil.
  • Onay arama döngüsünü ele almak — onay geldiğinde rahatlama kısa sürüyor, gelmediğinde gün etkileniyor. Döngünün kendisi üzerinde çalışılıyor.

Uzun süredir taşınan bir örüntü kısa sürede değişmiyor; çalışma herkeste kendi hızında ilerliyor.

Ne zaman "yeterince" oluyor

Destek almak için belirgin bir kriz gerekmiyor. Üç işaret yeterli sayılabiliyor:

  • Hayır demek zorlaştıysa ve istemediğiniz şeylere evet dediğinizi sonradan fark ediyorsanız
  • Bir işi bitirdikten sonraki rahatlama giderek kısalıyorsa
  • Yaptığınız şeylerin listesi, hata yapma ihtimali yüzünden kısalmışsa

Bolu'da online çalışmak

Görüşmeleri Türkiye genelinden, Google Meet üzerinden 45 dakikalık oturumlar hâlinde yürütüyorum. Bolu ölçeğinde bir şehirde en sık dile getirilen çekince gizlilik oluyor; online biçim bu çekinceyi ortadan kaldırıyor. Kış koşullarının süreklilik önünde engel olmaması da ayrı bir pratik kazanç.

"Yeterli değilim" cümlesini taşıyan biri, Bolu'da psikolog seçerken de aynı titizliğe kapılabiliyor: en doğru kişiyi bulmadan başlamamak. Aramayı kısaltmak için eğitime bakmak iyi bir başlangıç; psikolog ile psikolojik danışmanın farkını ayrı bir yazıda anlattım. BAİBÜ PDR'den 2022'de mezun oldum ve Bolu'da yaşıyorum; yetersizlik hissiyle şema odaklı ve bilişsel-davranışçı çerçevede, online çalışıyorum.

Mükemmeliyetçilikle ilişkisi

Yetersizlik hissi çoğu zaman tek başına gelmiyor; yanında bir standart taşıyor. Standart yükseldikçe hata payı daralıyor, hata payı daraldıkça yeni bir şey denemek riskli hâle geliyor ve deneme azaldıkça yeterlilik duygusunu besleyecek yeni kanıt üretilemiyor.

Bu yüzden çalışmanın bir bölümü "yeterince iyi"nin kimin ölçüsü olduğunu ele almaya ayrılıyor. Standardı düşürmek değil — standardın nereden geldiğini görmek.

Erteleme neden buraya bağlanıyor

Erteleme sık sık tembellik sanılıyor; oysa yetersizlik hissiyle birlikte gittiğinde işlevi farklı. İş başlanmadığı sürece değerlendirilmiyor, değerlendirilmediği sürece "yetersizim" cümlesi kanıtlanmamış kalıyor. Erteleme burada bir kaçınma biçimi olarak çalışıyor.

Ayrımı görmek pratik bir fark yaratıyor: tembellikle mücadele etmek işe yaramıyor, kaçınmayla çalışmak yarıyor.

Onayın nereden geldiği

Yetersizlik hissiyle yaşayan çoğu kişide değer duygusu dışarıdan besleniyor: bir teşekkür, bir beğeni, bir üst değerlendirmesi. Dışarıdan gelen onay kötü bir şey değil — ama tek kaynak olduğunda hayat, o kaynağı kesintisiz akıtacak biçimde kurulmaya başlıyor. İstenmeyen işlere evet demek, kendi ihtiyacını en sona koymak ve yorulduğunu fark etmemek bu düzenin parçaları.

Çalışmanın bir bölümü, değerin nereden beslendiğini görünür yapmaya ayrılıyor. Amaç onaya kayıtsız kalmak değil; onayın tek kaynak olmaktan çıkması.

İlk adım

Ücretsiz on beş dakikalık ön görüşmeyle başlıyoruz. Tanışma ve uygunluk görüşmesi; bağlayıcılığı yok.

Bu sayfa neye dayanıyor

Buradaki çerçeve, bilişsel-davranışçı terapi ve şema terapi alanyazınının yaygın olarak paylaşılan uygulama ilkelerine dayanıyor. Kaygı ve panikte kaçınmanın döngüyü sürdürdüğü, depresyonda etkinlik düzeyinin duygudurumla karşılıklı çalıştığı ve uykuda çabanın uyanıklık ürettiği yönündeki yaklaşımlar bu alanyazının bilinen başlıkları.

Acil bir durumda 112 aranabilir.

Yazan: Turgay Köpür, Psikolojik Danışman (BAİBÜ PDR, 2022). Son gözden geçirme: 4 Ekim 2026.