Büyük bir şehirde bir davete "gelemeyeceğim" demek, çoğu zaman o gün biten bir konuşma. Bolu gibi herkesin birbirini bir yerden tanıdığı bir şehirde ise aynı cümle bazen haftalarca yankılanıyor: annenizin komşusu duyuyor, iş yerinde biri soruyor, bir sonraki düğünde üstü kapalı bir söz geliyor.

Bu sayfa hayır diyememeyi Bolu'nun kendi dokusu içinde ele alıyor. Genel çerçeveyi sınır koymak yazısında anlattım; burada soru daha dar: küçük şehirde sınır neden daha pahalıya geliyor ve bu maliyetle nasıl çalışılıyor?

Küçük şehirde "hayır"ın maliyeti

Sınır koymanın bedeli her yerde var; küçük şehirde bu bedel iki nedenle artıyor. Birincisi, ilişkiler iç içe. Aynı kişi hem akrabanız, hem iş yerinizdeki bir tanıdığın eşi, hem de mahallenizde oturuyor. Bir ilişkideki sınır, üç ilişkiyi birden etkileyecekmiş gibi hissediliyor.

İkincisi, görünürlük. Kimin ne yaptığı kısa sürede biliniyor ve "ne der" sorusu kararların içine yerleşiyor. Bu yüzden birçok kişi hayır demek yerine uzun, dolambaçlı gerekçeler kuruyor ya da hiç konuşmadan kabul edip içten içe yoruluyor.

Bu durum kişinin zayıflığını değil, yaşadığı ortamın gerçek bir özelliğini gösteriyor. Çalışmanın amacı bu gerçekliği yok saymak değil, onun içinde kendi ihtiyacınıza da yer açmak.

En sık zorlanılan üç alan

Aile ve akraba beklentileri

Hafta sonu ziyaretleri, bayram düzeni, torun bakımı, "sen yakındasın, sen gidersin" cümlesi. Aileye yakın yaşayan kişi çoğu zaman görünmeyen bir bakım rolünü de üstleniyor. Bu rol zamanla kişinin kendi hayatını sona bırakmasına yol açabiliyor.

İş yerinde sınır

Küçük kurumlarda, kamuda ya da üniversitede ilişkiler daha kişisel. Mesai dışı mesajlara hemen dönmek, başkasının işini üstlenmek, bir talebi reddedince "ilişkiyi bozmaktan" korkmak sık görülüyor. İş yükü arttıkça bu tablo tükenmişliğe dönüşebiliyor.

Arkadaş ve komşuluk ilişkileri

Borç istemek, habersiz ziyaret, her şeye dahil edilme beklentisi. Burada sınır çoğu zaman "ayıp olur" duygusuyla çarpışıyor. Oysa her ilişki için geçerli olan şey burada da geçerli: sınırı olmayan yakınlık zamanla öfke ve mesafe üretiyor.

Hayır diyememenin arkasındaki örüntü

Görünen davranış aynı olsa da arkasındaki düşünce kişiden kişiye değişiyor. Kimi için "hayır dersem sevilmem", kimi için "hayır dersem kötü biri olurum", kimi için ise "hayır dersem kavga çıkar ve bununla baş edemem." Bu cümleler genellikle erken yaşta öğrenilmiş onay arayıcılık ya da kendini feda etme örüntülerinden besleniyor.

Hangi cümlenin sizde çalıştığını bulmak önemli, çünkü her biri farklı bir adımla ele alınıyor. "Sevilmem" korkusunda ilişkinin sınırdan sonra ne kadar dayanıklı olduğunu görmek; "kötü biri olurum" inancında ise kendi ihtiyacını hesaba katmanın ahlaki bir kusur olmadığını deneyimlemek öne çıkıyor.

Çalışma nasıl ilerliyor

Bu konuyla Bilişsel Davranışçı Terapi çerçevesinde, ağırlıklı olarak davranışçı tarafla çalışıyorum. Yani sınırı konuşarak değil, küçük adımlarla deneyerek öğreniyoruz:

  • Durum listesi: Hayır demekte zorlandığınız durumları yazıyor, en kolaydan en zora sıralıyoruz.
  • Cümleyi hazırlamak: Her durum için kısa, gerekçesi az bir cümle kuruyoruz. Uzun açıklamalar pazarlığa kapı açıyor; bu farkı açıklama ve özür farkı yazısında anlattım.
  • Küçük bir deneme: Listenin en alt basamağından biri, görüşmeler arasında gerçek hayatta deneniyor.
  • Ne olduğunu yazmak: Önceden beklenen tepki ile gerçekte gelen tepki karşılaştırılıyor. Zihin, "her şey bitecek" tahminini ancak bu karşılaştırmayla güncelliyor.

Hayır dedikten sonra gelen suçluluk dalgası da çalışmanın bir parçası. Bu dalganın neden geldiğini sınır koymanın bedeli yazısında ele aldım.

Bolu'da online çalışmak

Görüşmeleri Google Meet üzerinden, 45 dakikalık oturumlar hâlinde yürütüyorum. Küçük şehirde online görüşmenin ek bir avantajı var: bekleme salonunda bir tanıdıkla karşılaşma ihtimali yok. Birçok kişi için bu, ilk adımı atmayı kolaylaştırıyor.

Sık Sorulan Sorular

Bolu'da sınır koyma konusunda yüz yüze mi görüşüyorsunuz?

Görüşmeleri Google Meet üzerinden online yürütüyorum. Bolu'dan ve Türkiye'nin her yerinden katılabilirsiniz.

Aileme hayır diyemiyorum, bununla çalışılabilir mi?

Evet. Aile ilişkilerinde sınır genellikle en zor alan olduğu için çalışmaya daha düşük riskli durumlardan başlanıyor, aile ilişkilerine adım adım geliniyor.

Hayır demek ilişkilerimi bozar mı?

Açık ve kısa bir sınır çoğu ilişkiyi bozmuyor; tersine, biriken öfkenin önüne geçiyor. Bazı ilişkilerde tepki gelebiliyor; bu tepkiyle nasıl kalınacağı da çalışmanın konusu.

Ön görüşme ücretli mi?

Hayır. Ön görüşme on beş dakika ve ücretsiz.

İlk adım

Ücretsiz, on beş dakikalık bir ön görüşmeyle başlıyoruz: hangi ilişkide ve hangi durumda zorlandığınızı konuşuyor, çalışmanın size uyup uymadığına birlikte bakıyoruz. İletişim sayfasından yazabilirsiniz.

Bu sayfa neye dayanıyor

Buradaki çerçeve, Bilişsel Davranışçı Terapi ve şema terapi alanyazınının yaygın olarak paylaşılan uygulama ilkelerine dayanıyor: kaçınmanın zorlanmayı sürdürdüğü, küçük ve derecelendirilmiş adımların yeni öğrenmeye alan açtığı yönündeki ilkeler bu alanyazının bilinen başlıkları.

Acil bir durumda 112 aranabilir.

Yazan: Turgay Köpür, Psikolojik Danışman (BAİBÜ PDR, 2022). Son gözden geçirme: 23 Eylül 2026.